marleen nelen

‘We klommen in het donker naar boven. We krijtten onze handen en gooiden een handvol over onze schouder. Toen de schijnwerper ons ving, werd het muisstil. Ik vergat gewoonweg wat er kon gebeuren. De nok was hoog, natuurlijk. Maar wij konden niet vallen.’

korte inhoud

1927. Een klein reizend circus probeert te overleven onder het bewind van Mussolini. De broers Luca en Berio treden op met een gevaarlijk act aan de trapeze. Elke dag halen ze halsbrekende toeren uit. Ze vertrouwen elkaar blindelings, tot de jonge fotografe Yulia in hun leven komt. Dan verandert alles.


- shortlist Lavkiprijs 2021
- shortlist De Kleine Cervantes 2021
- genomineerd voor Kinder en Jeugdjury 2021

- verschenen in september 2019 bij Querido
- ontwerp cover Deborah Van der Schaaf




- paperback ISBN: 9789045123608
- e-book ISBN: 9789045123622




fragment uit ALLES WAT LICHT IS

Images

Ik zocht de weg naar huis. De straten werden breder en de huizen eenzamer, met tuinen als parken waarin de herfst al had huisgehouden, vol uitgebloeide oleanders en rozen; muurtjes met patronen in tufsteen, trappen die nergens heen leidden, oude ceders, acacia’s en door vogels volgepoepte fonteinen. Bij een splitsing koos ik voor de weg die naar beneden liep. Hij voerde langs een enorme, verwilderde tuin. Ik ging met een stok langs de spijlen van de omheining en telde de tikken. Voor een roestige poort bleef ik staan; hij was overwoekerd door stokrozen. De tuin was stil en donker, in het licht van de avond zag hij er zo geheimzinnig uit alsof hij bij een sprookje hoorde. Ik hoorde vogels, ze floten anders dan ik gewend was: met veel hoge tonen en af en toe een laag taktaktak.
Ik verstopte mijn boodschappen onder de struiken en klom over de poort. Ik ging op het gefluit af. Een breed kiezelpad leidde naar een villa met een voornaam bordes, een zuilengalerij en een trap in wit marmer. Een stokoude blauweregen klampte zich aan de daklijst vast. Ik liep om de villa heen en het vogelgefluit klonk steeds luider.
Verscholen achter een groepje cipressen stond een volière. Uit het halfdonker kwam het gedruis van vele vleugels. Ik voelde aan de klink. De deur was niet op slot en ik ging voorzichtig naar binnen. De vogels schoten nerveus alle kanten op, zoals Berio op een slechte dag. Ze waren zo snel dat ik eerst alleen flitsen opving. De allermooiste kleuren suisden voorbij: nachtwitjewit, olijfgroen, pauwenoogblauw, ijsblauw. Na een tijdje vergaten de vogels mij en ik kon ze op mijn gemak bekijken. Ze snaterden, duwden elkaar van hun stok, vlogen rakelings langs het gaas of haakten zich erin vast, sperden hun bekjes schreeuwend open, hupten over de grond en vlogen dan plotseling in een kleurige zwerm dezelfde kant uit.
Ik raapte een donsveertje op. Onbeschrijfelijk licht lag het in mijn hand. Op de grond lagen nog andere felgekleurde veren, en terwijl ik begon te rapen fantaseerde ik over alle fantastische dingen die ik ermee zou kunnen maken.
Een vogel hupte naar me toe. Hij had een gele streep op zijn kruin. Met zijn kopje schuin keek hij me aan, en knipoogde.
‘Kom maar,’ fluisterde ik.
Ik maakte een klakkend geluid met mijn tong. Hij kwam nieuwsgierig dichterbij. Hij zong, zijn borstje bewoog. ‘Sie-sie,’ zei hij.
‘Wat wil je me vertellen?’
‘Sie-sie.’
Ik stak mijn hand uit, zijn kleine tenen kromden zich rond mijn vinger. Ik hield de adem in en verroerde me niet. Het was wonderlijk hoe weinig hij woog, bijna niks, minder dan een lepeltje suiker. Voorzichtig streelde ik het kopje en de dunne, breekbare nek. Hij knipperde, een vlies schoof over de zwarte oogjes.
Toen hoorde ik achter me een klik, het klonk als het spannen van een haan. Mijn mond werd droog alsof hij zich met zand vulde. De gele vogel voelde mijn angst. Hij opende zijn klauwtjes en vloog weg. Zijn angstige wietwietwiet zorgde voor opschudding: in een mum van tijd waren alle stokken aan mijn kant leeg. Langzaam draaide ik me om. In een donkere hoek van de volière zag ik iets bewegen. Ogen glansden, en er flitste nog een derde oog: rond, zwart en spiegelend. Ik tastte naar het mes, dat altijd in de achterzak van mijn broek zat. Ik klikte het open en stak het dreigend vooruit. Mijn arm woog zwaar, alsof hij zich verzette.
‘Dat is een goudhaantje,’ zei een rustige stem.
Uit het donker kwam de contour van een gezicht tevoorschijn, vol schaduw. Een meisje zat met haar rug tegen de wand van de volière geleund. Het derde oog was de lens van een fototoestel, hij steunde op haar knie. Haar hand lag er in een beschermend gebaar overheen. We herkenden elkaar min of meer tegelijkertijd.
Ze keek naar het mes. ‘Kom je de vogels stelen?’ vroeg ze, op een toon die eerder weemoedig was dan boos.
‘Wat denk je wel?’ Ik zei het luider dan ik had bedoeld, zodat de vogels meteen weer opvlogen. Op zachtere toon vervolgde ik: ‘Ik vind ze gewoon mooi.’
Nadat ik het mes had weggestoken, wist ik met mijn handen geen blijf. Uiteindelijk propte ik ze in mijn zakken. Ik stond daar maar wat te staan. Ik liet mijn haar voor mijn ogen vallen, maar toen ik tussen mijn wimpers door keek was ze er nog steeds.
‘Je mag bij me komen zitten,’ zei ze, ‘als je dat wil. Ik vind het goed.’
Ik liet me naast haar neerzakken. Ik zocht naar iets om te zeggen, maar alle woorden schoten paniekerig weg. Mijn tong lag stil als een hagedis achter mijn tanden. Gespannen telde ik de groene vogels. Zo zaten we een poosje te zwijgen. Ik wilde niet weggaan en niet blijven. Ik wachtte af wat er zou gebeuren.

recensies

'Marleen Nelen bouwt de spanning zorgvuldig op: de veranderende relatie tussen de broers door het zwijgen van Luca en later Berio’s ontdekking van Yulia, de gevoelens van Luca voor haar en dat alles tegen het decor van het fascisme. De dreiging van de fascisten loopt door het hele boek; of dat nu is wanneer het enorme portret van Mussolini per ongeluk wordt beschadigd of als Yulia wordt achtervolgd. Wanneer Berio zo jaloers is op Yulia dat het haar leven kan kosten, neemt Luca een beslissing die drastische gevolgen voor iedereen heeft.Ik vond het een spannend verhaal, fijntjes in mooie woorden geëtst, tot en met de laatste zin. “Alles slaapt, alleen wij zijn wakker.” Zeker een aanrader!'

april 2020
'Dit is een zeer sterk verhaal waar tieners, maar ook volwassenen, van kunnen genieten. Het is geweldig hoe we meegenomen worden in de leefwereld van Luca. Je kruipt echt in zijn gedachten en leeft met hem mee. Het verhaal is al van in het begin sterk. Eerst krijg je een stukje te verwerken van een dramatisch ongeluk dat later in het boek, en ook later in de tijd, een rol zal spelen. Daarna start het terug in de tijd met het verhaal hoe Luca als baby gevonden is. Dit zijn zo’n twee mooi vertelde stukjes dat ik al helemaal verkocht was. En ook de rest van het boek stelt niet teleur. Sommige scènes zijn heel beklijvend en blijven nazinderen. Zo ben ik fan van de fragmenten waarin Luca werkt en speelt met zijn eigen gemaakte kleine minicircus. Het geheel is een krachtig verhaal over liefde, doorzettingsvermogen, wilskracht, … dat niemand onberoerd zal laten.'
'Alles wat licht is vertelt het verhaal van Berio en Luca. Er worden regelmatig sprongen gemaakt in de chronologie van de gebeurtenissen maar dit versterkt de spanningsboog alleen maar. Het verhaal blijft te allen tijde duidelijk. Als lezer duik je in het hoofd en het hart van Luca. Je leeft mee met zijn prille gevoelens van verliefdheid, zijn tweestrijd wanneer hij denkt te moeten kiezen tussen Berio en Yulia, zijn verdriet en zijn vreugde. En al die wisselende gevoelens maakt Luca alleen maar menselijker en herkenbaarder. Ook de setting is prima gekozen. De combinatie van het circusleven en het bewind van Mussolini is bijzonder origineel en succesvol. Hoewel het boek politieke ideeën en angsten niet schuwt, blijft het vooral een boek vol liefde. Liefde voor de kunst, liefde voor de vrijheid, liefde voor hun land maar vooral veel liefde voor elkaar. De scènes waarin Luca met zijn zelfgemaakte mini-circus speelt, zijn bijna intiem te noemen. Vooral daar komt Nelens kracht als schrijfster naar voren.
Alles wat licht is is allesbehalve een typisch jongerenboek, het is intiem, krachtig en vooral erg mooi.'

februari 2020
'Veel van de boeken die je leest, ben je al snel weer vergeten. Maar van de sterkste boeken prenten er zich fragmenten in je geheugen. Die ervaring had ik ook bij Alles wat licht is van Marleen Nelen.
Een eerste onvergetelijke indruk krijg je meteen in de cursief gedrukte ouverture van het boek. De manier waarop de auteur de kunsten beschrijft van de broers Luca en Berio aan de trapeze is al even adembenemend als de circusact zelf. Ook verder in het verhaal slaagt Marleen Nelen erin om bijzondere momenten op zo’n manier te verwoorden dat de tijd stil staat en je als lezer even de adem inhoudt, zoals bij de eerste ontmoeting tussen Luca en Yulia: ‘Ik wist niets meer te zeggen. Mijn hart was stil.’ Prachtig is ook hoe ze de spanning tussen Berio en Luca laat zinderen na de eerste vertrouwensbreuk. Luca, Berio en Yulia staan het meest in de spotlights, maar ze krijgen extra kleur binnen het bonte circusgezelschap. Ook hier weet de auteur niet alleen de personages op zich scherp te typeren, maar ook hun onderlinge relaties. Neem nu mama Veronika, goochelaar en gauwdief, die zich over Luca ontfermde, maar uiteindelijk vooral één is met het circus: ‘Het circus zat in mama. Je kon het niet uit haar halen zonder haar in stukken te scheuren.’ Ze leeft op gespannen voet met circusdirecteur Lorenzo, maar weet zich op haar manier telkens weer staande te houden. Of neem de dwerg Vito (‘Hij was een dwerg en wist hoe het voelde om in de minderheid te zijn’) of de degenslikker Francesco die vanwege zijn aanvankelijke sympathieën met de fascisten in aanvaring komt met Mattia, socialist in hart en nieren.
Behalve met haar plastische stijl maakt Marleen Nelen ook indruk met de compositie van haar verhaal, waarbij ze verschillende verhaaldraden kunstig verweeft. Dat weefsel wordt trouwens heel mooi verbeeld in de omslagillustratie van Deborah van der Schaaf. Die illustratie vat net als de titel de kern van het boek samen: licht als lucht voelen de broers zich in de nok van de circustent en het licht is wezenlijk voor de foto’s die Yulia ontwikkelt, foto’s die een bijzonder licht werpen op de gruwelijke praktijken van de fascisten in Italië in het interbellum. Yulia is op haar beurt verbonden met de kardinaalvogel op de arm van een van de artiesten, een vogel die symbool staat voor vrijheid en repressie. Het is knap hoe Nelen ervoor zorgt dat de verhaaldraden elkaar niet alleen gaan kruisen, maar ook in elkaar gaan snijden. Naarmate Yulia de gedachten van Luca steeds meer gaat inpalmen, wordt de levensnoodzakelijke vertrouwensband tussen de twee broers aan de trapeze meer en meer bedreigd. En dan is er nog de alomvattende dreiging van het oprukkende fascisme die niet alleen de besloten wereld van het circusvolk ontregelt, maar ook de wereld eromheen. De auteur slaagt erin ook de indoctrinatie en de terreur van de zwarthemden krachtig op te roepen, al mist ze hier ook wel een kans om haar verhaal nog meer diepgang en te geven. De zwarthemden die ze in het verhaal laat optreden zijn zonder uitzondering stereotypen, wat ook al in hun bijnamen als ‘Gleufhoed’ en ‘Buldog’ vervat zit. Enige nuancering hier had het verhaal nog boeiender kunnen maken.
Zweven aan de trapeze en vleugels krijgen door de liefde, maar ook de dreiging van de zwaartekracht en van een schrikbewind. Marleen Nelen brengt ze samen in een krachtig verhaal over de ondraaglijke lichtheid van het bestaan, met ruimte om je eigen weg te gaan, wat Luca uiteindelijk doet met zijn zelfgemaakte minicircus van ijzerdraad.'
'Luca komt in gewetensnood: kiest hij voor het circus en zijn broer, of voor zijn hartstocht? Een duivels dilemma dat zeer invoelbaar wordt beschreven. De relatie met zijn broer wordt brozer, waarbij de trapeze-act een sterke symbolische rol vervult. Het gaat naast vertrouwen ook om loyaliteit.
Alles wat licht is begint met een anticiperende proloog tijdens de circusact waarbij Luca overpeinzt hoe het zou zijn als hij ermee zou stoppen. ‘We brengen elkaar in gevaar, maar we kunnen het niet voor bekeken houden. Dat zou hetzelfde zijn als halverwege een val te zeggen: ‘Nu is het mooi geweest, ik hou ermee op’. Pas later vallen deze gedachten op zijn plek. Als Luca een meisje heeft ontmoet dat zijn hoofd op hol doet slaan. Yulia is een fotografe uit een familie die er niet goed op staat bij het regime, en dat is zwak uitgedrukt. Het verliefde stel moet uiterst behoedzaam opereren.
(...) Nelen is literair gezien een interessante schrijfster die menselijke relaties op het scherpst van de snede weet te vatten, met een goede balans tussen directheid en suggestie.'
'Marleen Nelen heeft een doordachte schrijfstijl, die eenvoudig lijkt, maar die raakt. Bovendien slaagt ze erin het circus tot leven te laten komen door de ogen van Luca: de circustent, de acts, de artiesten en de toeschouwers zijn heel overtuigend beschreven. Opmerkelijk is dat Nelen in haar beeldspraak vaak naar dieren verwijst: een vogel, een lipizzaner, een hagedis, een inktvis… (...) Hoewel de naam van Mussolini nooit genoemd wordt, dringt het fascistische bewind steeds meer binnen in de leefwereld van de twee jongens. De acts worden op een andere manier aangekondigd, er heerst onenigheid tussen de artiesten en een groot portret van de leider wordt opgehangen in de circustent. Het politieke klimaat komt aan bod in dialogen en handelingen, maar Luca lijkt er nooit veel belang aan te hechten. Hij denkt meer na over het verborgen houden van Yulia en zijn vriendschap met Berio.
Dit wonderlijke boek wordt aanbevolen aan 12- tot 15-jarigen. Toch zullen ook 15-plussers ongetwijfeld van deze roman genieten.'

november 2019
'Nelen weet met Alles wat licht is precies aan te geven wat het leven kwetsbaar maakt. Ze laat zien dat de kleinste steen een ver verspreide impact heeft: hoe één meisje ervoor kan zorgen dat het leven nooit meer hetzelfde kan zijn. Nelen versterkt deze kwetsbaarheid met haar schrijfstijl die weinig om het lijf heeft. Met eenvoudige bewoordingen en korte zinnen schetst ze effectief haar verhaal waardoor het voor jong en oud goed leesbaar is.
Alles wat licht is speelt zich af in een belangrijk stuk van de Italiaanse geschiedenis: de opkomst van Mussolini als dictator. Hoewel het niet erg is voor Alles wat licht is wanneer de lezer nog geen kennis heeft opgedaan over deze tijdsperiode omdat Nelen deze informatie als achtergrond in het verhaal opneemt, leest het boek makkelijker weg wanneer je deze voorkennis wel hebt.
De personages zijn erg jong, pubers nog, waardoor er voor de jongere lezer veel te herkennen zal zijn. Vooral Luca maakt een interessante ontwikkeling door omdat hij moet leren omgaan met de gevoelens die hij heeft voor Yulia en de jaloezie van zijn broer Berio. En Berio ontwikkelt zich op een manier die hem ten slechte komt: hij laat de jaloezie zijn leven bepalen en moet hier de gevolgen van onder ogen zien.
Marleen Nelen weet het kleine circus van Alles wat licht is vlot in je hart te sluiten. Je raakt verbonden met de personages en het circusgevoel is heel makkelijk op te roepen. Tegelijkertijd voel je de constante druk die op de broers en het gehele circus rust door de omgeving waar ze in hun dagelijks leven mee kampen. Een mooi staaltje historische fictie voor jong en oud.'

november 2019
'Verschrikkelijk mooi, dat is de cover van Alles wat licht is van Marleen Nelen. Gelukkig past de cover bij de inhoud; deze is namelijk net zo mooi. Een boek over een klein reizend circus, over hoe breekbaar het leven is en wat het betekent om echt vrij te zijn. (...) Er zit een hele mooie balans in Alles wat licht is. Een balans tussen de historie die zich op de achtergrond ontwikkelt en hoe de karakters zich ontwikkelen.Een prachtig jeugdboek, met vleugjes historische fictie en prachtige moment van relaties tussen mensen. Een boek waarin Luca voor zichzelf moet vinden wat vrijheid nu precies betekent. (...)
Alles wat licht is is het perfecte boek voor de herfst, terwijl het buiten kouder wordt, kan ik elke lezer aanraden om even te ontsnappen naar dit kleine reizende circus.Ik wil zeker meer lezen van Marleen Nelen, haar schrijfstijl is zo simpel maar zo effectief. Je voelt je verbonden met deze karakters en ik wilde alleen maar meer. Om nog even door het circus te kunnen zwerven, om nog even omhoog te klimmen naar het bovenste puntje van de nok. Om te tellen. En dan los te laten.'

oktober 2019




andere boeken van marleen nelen

Image

Image

Image

Image

Image

Image




  •         |      

copyright © 2021 Marleen Nelen   |   all rights reserved   |   all images by Marleen Nelen